Anthi Kosma


Άραγε ο Ιός είναι του Θεού; Is the virus* of God?

Περπατώ στην πόλη, είναι σκοτεινά, ήσυχα, με λίγο φως, άδειοι δρόμοι, άσφαλτος, αρκετή ησυχία..(ακούω τα βήματα μου στην άσφαλτο). I walk in the city, it is dark, quietly, with a little light, empty streets, asphalt, quite quiet … (I hear my footsteps on the asphalt).

Που και που κάποια λακκούβα, τα πεζοδρόμια όπως πάντα ένα κολλάζ με ανεβοκατεβάσματα, λίγα παρκαρισμένα αυτοκίνητα, υγρασία, που και που μια γάτα ή η μυρωδιά από κάποιο τζάκι. Every now and then a pothole, sidewalks as always look like a collage with ups and downs, a few parked cars, humidity, sometimes a cat or the smell of a fireplace.


Θα μπορούσα να περπατώ στη ίδια πόλη, μια νύχτα σας κι αυτή,  πριν περίπου εκατό χρόνια. I could have been walking in the same city, a night like this, about a hundred years ago.

Θα είχε σίγουρα λιγότερο φως. Οι δρόμοι θα ήταν μάλλον χωρίς άσφαλτο, τα παπούτσια μου θα ήταν γεμάτα λάσπη ή σκόνες. It would definitely have had less light. The roads would have been, probably, without any asphalt, my shoes would have been covered in mud or dust.

Σίγουρα θα είχα να αποφύγω περισσότερες λακκούβες. I would have definitely had to avoid more potholes.

Πεζοδρόμια, δηλαδή οριοθετήσεις μεταξύ ιδιωτικού και δημόσιου χώρου για την ασφάλεια των πεζών, μάλλον δεν θα υπήρχαν παντού ή πουθενά. Sidewalks, that is, boundaries between private and public space for pedestrian safety, wouldn´t probably be present everywhere or nowhere.

Η ατμόσφαιρα θα μύριζε περισσότερες ξυλόσομπες ωστόσο η ησυχία θα ήταν παρόμοια. The atmosphere would smell more smock of fireplaces, but the silence would be similar.

Η πόλη μου πριν αποκτήσει τα χαρακτηριστικά μητροπολιτικής παγκοσμιοποιημένης πόλης έμοιαζε περισσότερο με χωριό. My city, before acquiring the characteristics of a globalized metropolitan center, looked more like a village.

Εγώ θα ήμουν μάλλον ένα άλλο υποκείμενο. I would probably have been another subject.

Θα ζούσα σε μια κοινωνία της πειθαρχίας, όπως λέει και ο Χαν[1]I would have been living in a society of discipline, as Han[1] puts it.

Θα έδειχνα σίγουρα και αναγκαστικά περισσότερο σεβασμό στους μεγαλύτερους, την οικογένεια και γενικά στις αυθεντίες.  I would have certainly and necessarily showed more respect to the elders, family and the authorities in general.

Προφανώς θα πίστευα στο Θεό και θα άναβα ένα κερί στην εκκλησιά αν και σίγουρα κάτι θα είχε πάρει το αυτί μου για τους Άθεους. I would obviously believe in God and light a candle in the church, although surely something would have heard about Atheists.

Και κυρίως, με κάποιο χριστιανό θα με είχαν παντρέψει ή θα είχα ερωτευτοπαντρευτεί. And most importantly, i would have been forced to get married to a Christian or I would have fallen in marriagelove.

Σε κάθε περίπτωση θα ήμουν ένα άλλο υποκείμενο, βέβαια επειδή ακόμα και σε εκείνες τις πόλεις κάποιος έφευγε και ξενιτευόταν μάλλον θα ζούσα, όπως τώρα, θα ονειρευόμουν άλλες πατρίδες, ζωές και αμερικάνικα όνειρα. In any case, I would have been a different subject. But because even in those cities people left and emigrate, I would probably live, as I do now, dreaming of other homelands, lives and ‘American dreams’.


Καθώς περπατώ στην πόλη της καραντίνας θυμήθηκα ένα βράδυ που γύριζα στο σπίτι που μεγάλωσα μετά από πολλά χρόνια. Είχε κάτι παρόμοιο εκείνο το βράδυ. As I walk through the city of quarantine, I remembered one night, when I was returning in the house I grew up, after many years. There was something similar to this night.

Read More


Για τους στενούς χώρους και τη στενοχώρια. (ΕΛ)

About tight spaces and distress. (ENG)

Ένα παιχνίδι των λέξεων και των φυσικοψυχικών χώρων.

A game of words and psychophysical spaces. 

In greek “being distressed” [steno-choriménos] comes from the words tight-space [stenáchoro].

Στενάχωρο. Eίναι στενάχωρο. Το δωμάτιο είναι στενάχωρο, μα κι εγώ είμαι στενο-χωρημένη. Stená-xoro [tight-space] distressed. It is [tight-space] distressed. Τhe room is [tight-spaced] distressed, but me too I’m distressed [tight -spaced] steno-choriméni.

Το δωμάτιο είναι στενάχωρο, μα πιο στενάχωρο είναι αυτό που συμβαίνει. Αυτό που συμβαίνει στο διπλανό δωμάτιο, στα διπλανά «δωμάτια». The room is tight-spaced [distressed], but more distressed [tight-spaced] is what happens. What happens in the next room, in the next “rooms”.

Είναι στενός ο χώρος και όλο και στενεύει..περιορίζεται. The space is tight and it is getting 

Περιορισμοί επιβαλλόμενοι, μα και αυτοπεριορισμοί, περιορισμοί υπευθυνότητας, περιορισμένη υπευθυνότητα, ανευθυνότητα μα ότι και αν λέμε ο βασικός περι-ορισμός είναι  ο θανατηφόρος. Restrictions imposed, but also self-restrictions, restrictions of responsibility, reduction of responsibility, irresponsibility, but whatever we may say the basic restriction is  the fatal one.

Στενός-χώρος και στενο-χώρια, μάλλον για αυτό έλεγε ο Χαβιέρ «βρες μια άλλη λέξη για το χώρο»…κανείς δεν ξέρει σε τι ακριβώς αναφέρεται. “Tight-space” [stenos xoros] and “being distressed” [steno-xorimenos] probably that’s why Javier said “find another word for space” … no one knows exactly what it refers to.

Κάποιοι αναρωτιούνται αν ο χώρος ήταν στενός από πάντα ή αν πριν ήταν ελεύθερος. Some are wondering if  space has  always been tight or if it was free before.

Ίσως να μην ήταν, μάλλον είχε όμως μια κάποια ανεμελιά, άγνοια ή κάτι τέλος πάντων χωρίς όρια ή πιο σωστά που έμοιαζε χωρίς τέλος. It may not have been, but it probably had some negligence, ignorance, or something  without an end or better that looked like endless.

Ίσως να το ήξερα κατά βάθος. «Τα παιδιά [..] έτσι κι αλλιώς τα ξέρουν όλα», όπως λέει το τραγούδι. Θα ναι που νόμιζα ότι όλα μπορούν να γίνουν αλλιώς. Αλήθεια, σιγά σιγά όλα γινόντουσαν αλλιώς. Maybe I knew it deep down. “The kids [..] anyway they know everything», a song says.  Yes, I thought that everything could be done differently. Really, slowly everything was changing. 

Στενάχωρη καρδιά, στενάχωρο τύπος, στενάχωροι καιροί και καταστάσεις, αλλά και στενάχωρα δωμάτια. Heart to get upset [tight-space of the heart], worrier [tight-space] guy, worried [tight-space] times and situations, as well as tight-space rooms.

Μάλλον δεν είναι οι τοίχοι που κάνουν τα πράγματα στενάχωρα, εξάλλου από τις «φυλακές» πάντα κάπως δραπετεύαμε. Στενάχωρο μάλλον είναι πως οι τοίχοι έγιναν και πάλι ορατοί. It is not probably the walls that make life feel sad, in fact we have always escaped “prisons” somehow. It is rather sad that walls have become visible again.

Δεν είναι οι τούβλινοι τοίχοι που έγιναν και πάλι ορατοί ούτε οι γυψοσανίδες ή τα άλλα δια-χωριστικά. Πιο θλιβερό είναι που έγιναν ορατά πάλι εκείνα τα διαχωριστικά που νόμιζα πως μια μέρα θα δια-περασω, ξε-περάσω. It is not the brick walls that have become visible again, nor the drywall panels or other dividers. The saddest thing is that have become visible again those dividers that I thought  one day I would pass, pass by, overpass.

Εκείνα τα γαμημένα όρια: τα οικονομικά, τα οικογενειακά, οι περιορισμοί του φύλου, της πόλης, της χώρας κι εκείνες οι ψευτοελπίδες και τα ψευτοξεγελάσματα: «και αν εκείνη η αίτηση», «εκείνο το πάρτι», «εκείνος ο ξανθός», «εκείνη με το ξυρισμένο μαλλί», «εκείνη η δουλειά», «εκείνο το ταξίδι» όλα αυτά τα τόσο απαραίτητα μοιάζουν με ψεκαστήρια από αυτά που «κάνουν τα τζάμια αόρατα». Those fucking limits: financial,  familiar, gender restrictions, city, country and those pseudohopes and lies: “and if that application”, “that party”, “that blonde”, ” the one with the shaved hair “,” that job “,” that trip “all of which look like sprays,  the ones that “make the glass invisible”.

Μα τα τζάμια είναι εκεί ξαναβρώμισαν και φάνηκαν πάλι. Τα τζάμια είναι στον 5ο όροφο, απέναντι έχει πολυκατοικίες, ο ήλιος φαίνεται από το στενό των δρόμων, οι ανεπάρκειες ήταν από πάντα γνωστές, κατά βάθος τις ξέραμε. But the glazed windows are dirty, and it shows again. The glasses are on the 5th floor, in front there are apartment blocks, the sun can be seen from the narrow streets, the deficiencies were always known, deeply we knew them.

Και τώρα στη στενοχώρια δεν υπάρχει άλλη παράταση, διαφυγή.  Αναγκαστικά πρέπει να πω πως «δεν ελπίζω τίποτα». Είμαι, ακόμα εδώ στο στενό-χώρο, του δωματίου, του σώματός μου, της ηλικίας, του φύλου, της «τσέπης». And now in the distress [tight space] there is no further extension, escape. I have to say ‘I hope nothing’. I am still here in the tight space of my room, of my body, my age, my gender, my “pocket”.

Ο στενός-χώρος είναι εδώ και δίπλα, στο δίπλα δωμάτιο, στη διπλανή χώρα που γίνεται κάθε μέρα περισσότερο στενο-χώρα, με στενά-χωριά, στενο-χωριμένους, στενο-χωρισμένους  και δυστυχώς από-χωρισμένους. The tight-space is here and at the next door, in the next room, in the next country [Chora] which every day is becoming more and more confined country [tight-chora], with confined villages [tight-xoriá], distressed [tight-space] and unfortunately segregated [apo-spaced] people.

Σε αυτό το στενό-χωρο «χαρτί» στα όρια της οθόνης, του χαρτιού, των γραφικών χαρακτήρων τα σημάδια της γλώσσας είναι ίχνη που θέλουν να μείνουν εδώ και να εξιχνιάσουν τις στενοχώριες των καιρών. In this tight space [stenó-chóro] of “paper” at the limits of this screen, these graphic characters, these signs of language are traces that would like to stay here and delineate the distress [tight-spaces] of the times.

Αφιερωμένο στην Κατερίνα Μ. που μου μίλησε για αυτό το παιχνίδι των λέξεων, το στενό-χώρο και τη στενοχώρια στο διπλανό της δωμάτιο. Dedicated to Katerina M. who talked to me about this game of words “tight-space=stenochória=distress”, her tight-space [stenó-chóro] and distress [stenochória] in the next room.


Ασταμάτητες κινήσεις.

Movimientos imparables.

Κίνηση, λέει το λεξικό, είναι η μεταβολή της θέσης ενός σώματος μέσα στο χώρο σε σχέση με ένα σταθερό σημείο και σε μια δεδομένη χρονική στιγμή.

El movimiento, dice el diccionario, es el cambio de la posición de un cuerpo en el espacio en relación con un punto fijo, en un momento dado.

Το αντίθετο, η ακινησία.

Lo contrario, la quietud.

Βέβαια, η γη κινείται κι εγώ νιώθω ακίνητη.

Sin embargo, la tierra se mueve y yo me siento inmóvil.

Είναι και η κίνηση ένα σχετικό μέγεθος.

Es el movimiento un tamaño relativo.


Παρόλα αυτά υπάρχουν πολλές κινήσεις, περισσότερο ή λιγότερο μεταφορικές, όπως: οι κινήσεις των λογαριασμών, αυτές των χορευτών, οι στρατηγικές κινήσεις, εκείνες των οχημάτων αλλά και οι κινήσεις ενός πίνακα ή ενός γλυπτού.

A pesar de todo esto existen muchos movimientos, más o menos metafóricos, como: los movimientos de las cuentas bancarias, los de los bailarines, los movimientos estratégicos, los de los vehículos, pero también los movimientos de un cuadro o una escultura.

Υπάρχουν μέρη με πολύ κίνηση, αλλά και είδη κινήσεων: γραμμικές, διακεκομμένες, τεθλασμένες, ζικ-ζακ, ανάστροφες, κατακόρυφες, διαγώνιες, κάθετες και γενικά προς όλες τις κατευθύνσεις.

Hay lugares con mucho movimiento, pero también hay muchos tipos de movimientos: lineales, discontinuos, curvos, en zigzag, inversos, verticales, diagonales, perpendiculares y, en general, en todas las direcciones.

Υπάρχουν οι εφαπτόμενες, οι πλευρικές, αυτές του αέρα, των ήχων, οι προσεκτικές, οι μετρημένες αλλά και οι αλόγιστες, οι αυθόρμητες, αυτές που έχουν χάρη αλλά κι εκείνες που είναι άνετες κι ελεύθερες.

Existen los tangibles, los laterales, los del aire, de los sonidos, los cuidaditos, los moderados pero también los insensatos, los espontáneos, los que tienen gracia y también los que son cómodos y libres.

Ένα επίσημο κείμενο, για την εκφώνηση ενός μαθήματος αρχιτεκτονικής, θα αναφερόταν στις σχεδιαστικές κινήσεις, στις κινήσεις των «κατοίκων» ενός πρότζεκτ, τις υποχρεωτικές, τις δυναμικές κτλ.

Un texto oficial, para el enunciado de un curso de arquitectura, tendría que referirse a los movimientos proyectuales, los posibles movimientos de los “habitantes” del proyecto, los obligatorios, los dinámicos etc.

Ωστόσο μια τέτοια γραφή, στη δική μας περίπτωση, θα ήταν μάλλον μια λάθος κίνηση.

Sin embargo, probablemente una escritura de este tipo, en nuestro caso, sería un movimiento incorrecto.


Read More

Είπα μόνο πως πρόκειται για ένα πάρκο.



Και μοιράστηκαν σε φωτοτυπίες δύο κατόψεις του. Η μια, με τη στάθμη πάνω από τις φυλλωσιές των δέντρων, και η άλλη, κάτω από αυτές.

Και ενώ προσπαθούσα να κάνω μια ανάλυση-παρουσίαση περί «σχεδίων & αναγνώσεων» βλέπω πως κάποιοι/ες/x, αυθόρμητα, να έχουν πιάσει τα χρωματιστά μολύβια και τους μαρκαδόρους και να σχεδιάζουν στην φωτοτυπία.

Κάπως έτσι σχεδιάζοντας επάνω στο επίπεδο της κάτοψης άρχισε το παιχνίδι. Άρχισαν να αναγνωρίζουν, να ερμηνεύουν και να «κατοικούν» με τον δικό τους τρόπο τις κατόψεις. Ενώ, προέκυπταν ερωτήσεις:

«Και αυτές οι γραμμές είναι ισοϋψείς; Αυτό είναι νερό; Οκ, αυτά είναι δέντρα. Και τι σχήματα είναι αυτά; Δεν καταλαβαίνω. Και αυτή η γραμμή; Είναι δρόμος; Μα τι είναι τούτο; Δεν βγαίνει νόημα. Και, σίγουρα αυτό είναι ένα πάρκο; Μήπως αυτός ο αρχιτέκτονας είναι τρελός;».

Μέχρι που επ-ανα-σχεδιάζοντας άρχισαν να προκύπτουν νέες κατόψεις, νέα πάρκα και μάλιστα πάρκα απρόσμενα όμορφα.

Έτσι όταν μετά από ώρα παρουσιάστηκαν οι φωτογραφίες του έργου του Μιράγες «το πάρκο των χρωμάτων», καθώς και εκείνου του χρωματιστού σκίτσου του διαγωνισμού και της αντίστοιχης μακέτας του Ενρίκε, όλα έμοιαζαν πιο φυσικά.

El Croquis 72(II)-Enric_Miralles-112

Dibujo, El parque de los colores. Σχέδιο, το πάρκο των χρωμάτων Enrique Miralles 1993.

Και τότε άρχισαν τα:

«Αααα, ώστε αυτό ήταν σιντριβάνι». «Και οι ισοϋψείς! Αμάν, αυτές νόμιζα πως ήταν ολόκληρη ρεματιά, όχι μικρά σκαλάκια». «Έλα ρε». «Τελικά δεν έχει τόσα δέντρα». «Και αυτά είναι φωτιστικά;». «Πως σκίαστρα;».

Και όσο προχωρούσαν οι φωτογραφίες της παρουσίασης και οι γραμμές των σχεδίων αντιστοιχούσαν πια στις χαράξεις του πάρκου τόσο μεγάλωνε ο ενθουσιασμός.

Ενθουσιασμός γιατί αυτό που αρχικά αποτελούσε ένα ακατανόητο πλέγμα γραμμών είχε γίνει, για καθέναν/μια/x, πιο οικείο, λογικό και κατανοητό μέσα από τα δικά τους σχέδια, τις δικές τους διερευνήσεις.

Και κυρίως, όλα αυτά είχαν προκύψει αυθόρμητα.

Με βάση το ένστικτο, τις ανάγκες ενός πάρκου και όχι κάποιας προκατασκευασμένης εικόνας. Η αμεσότητα της τυχαιότητας, η ελευθερία επιλογών μακριά από αιτιοκρατίες και κάποιο έλεγχο μεταξύ φόρμας και λειτουργικότητας έδωσαν χώρο στο παιχνίδι και κυρίως στην αξία κάθε ερμηνείας, την αξία να προσεγγίζεις τον κόσμο με «τον δικό σου τρόπο».

El Croquis 72(II)-Enric_Miralles-1141

Έμειναν και στην άκρη όλα εκείνα, τα μάλλον βαρετά, που είχα προετοιμάσει να πω:

«Για το ότι επιχειρήσαμε την ερμηνεία και την κατανόηση ενός έργου τέχνης (εδώ αρχιτεκτονικής) από την διαδικασία του σχεδιασμού του και όχι από την τελική-κτισμένη του μορφή.

Ή πως, πιο απλά, αυτή τη φορά ξεκινήσαμε από τα σχέδια και όχι από τις εικόνες ενός έργου.

Και πως με αυτή την προσπάθεια «από το ανάποδο» πραγματοποιήσαμε μια άσκηση «ανάγνωσης των σχεδίων».

Ή πως κάπως έτσι μπορεί ή θα μπορούσε το κτιστό περιβάλλον να «αναγνωστεί» από τα [πιθανά] σχέδια από τα οποία έχει προκύψει.»

Ήταν πιο φυσικό να μιλήσουμε για ότι προέκυψε.

Αυτά τα καινούργια πάρκα, «τα δικά τους» πάρκα. Και, πως τα δικά τους γραφιστικά παιχνίδια στο «πλάνο» της κάτοψης είχαν αποκαλύψει άλλα πράγματα και σημασίες γύρω από το «σχεδιάζω ένα πάρκο».

This slideshow requires JavaScript.

Και, εν τέλει, τι σημαίνει τελικά το «επ-ανα-σχεδιάζω» ή το «ξανα-σχεδιάζω»  [redraw (EN), redibujar (ES)]; Τι παραπάνω προσδίδει το πρόθεμα «ξανά», εκείνο το «επ-ανα», το «πάλι»; Καθώς γράφω για εκείνο το τόσο συγκινητικοσημαντικό μάθημα και εκείνα τα πάρκα προέκυψαν διάφορες κατηγορίες γύρω από το «επ-ανα-σχεδιάζω»:

Γιατί σίγουρα «επ-ανα-σχεδιάζω» καθώς περνώ/με ώρες και ώρες δουλεύοντας ένα σχέδιο. Και, ποιός/ά/x δεν έχει δει τα αρχεία του να πολλαπλασιάζονται καθώς τροποποιεί ένα πρότζεκ;

Φυσικά σχεδιάζω ξανά κάτι που προφανώς έχει ήδη χαραχθεί ή έχει ήδη θεωρηθεί τελειωμένο, έχει μπει στο συρτάρι, στο κάδρο, στο φάκελο, στην πολεοδομία, έχει σταλθεί στο μέιλ, με το wetransfer κτλ.

Αλλά και οι χαράξεις σε ένα οικόπεδο είναι και αυτές ένας «επ-ανα-σχεδιασμός». «Ένα κομμάτι γης» επ-ανα-σχεδιάζεται καθώς είναι το «υπόβαθρο», η «βάση», ο «τόπος», το «φόντο» νέων παρεμβάσεων.

Ίσως και αυτά τα «αντι-στρές» βιβλία ζωγραφικής αν και δεν αφήνουν στο σχεδιαστή κάποια βούληση ανήκουν σε αυτή την κατηγορία των επανασχεδιασμών.

Θυμήθηκα, φυσικά, κι εκείνους τους εκπληκτικούς επ-ανα-σχεδιασμούς του Uriel Seguí στην έκθεση με τίτλο «Οριοθετώντας το άμορφο [Bordeando lo informal]» ή όπως το έγραψε «κυνηγώντας όρια, χωρίς σταματημό». Εκεί έφτιαχνε δηλαδή με τις γραμμές του τα όρια των κηλίδων. Όπως γινόταν σε εκείνο το παιχνίδι της φαντασίας που κάναμε ιδίως μικροί καθώς με τη φαντασία «ακολουθούσαμε» τα περιγράμματα των ψηφίδων στο μωσαϊκό, τα πλακάκια ή στις επιφάνειες των ξύλων κτλ.


Rebordeando 03, Uriel Segui

Τέλος θυμήθηκα πώς είχα νιώσει όταν άκουσα για πρώτη φορά εκείνο το ρήμα «επ-ανα-σχεδιάζω» [redraw (EN), redibujar (ES)].

Στην αρχή νόμιζα πως δεν ακούω καλά:




-«Τι “ρε” και μαλακίες λένε.»

-«Γαμώ τις ξένες γλώσσες.»

-«Τι; Νέες λέξεις-νοήματα;»

-«Ωχ, πάμε πάλι..»


Αφιερωμένο σε όσους/ες/x συμμετείχαν.

Read More


Πήραμε το «μονοπάτι της ζωής» και κατεβήκαμε προς την ακροποταμιά.

Ίσως χρειαζόταν μια εισαγωγή για την «εκπαίδευση έξω από τις αίθουσες ή τους ιμπρεσιονιστές ζωγράφους» ή κάτι για το βίντεο των Eames, που ξεκινά από την κλίμακα ενός πικνίκ, αλλά τελικά δεν είπα κάτι.

Κατάφερα μόνο να ψελλίσω πως: «Το θέμα της επίσκεψης δεν είναι ακριβώς νατουραλιστικό. Και, πως ίσως είναι περισσότερο σχετικό με τις αισθήσεις, τις μυρωδιές, το ρευματάκι του αέρα, τον ήχο των δέντρων, αλλά και πως το έδαφος στη φύση μπορεί να ιδωθεί σαν ένα σώμα σε άλλη κλίμακα..

Απλά καθίσαμε.

Ανοίξαμε τα τετράδια-μπλοκ για να σκιτσάρουμε.

This slideshow requires JavaScript.

Μια κοπέλα άνοιξε ένα βιβλίο: «Θα προτιμούσα να μην». Προτιμούσε να κάνει κάτι άλλο. Ήταν η κοπέλα που στα μαθήματα εμφάνιζε εκείνες τις γραμμές που «δεν θέλουν να είναι απόλυτες», «τις διακεκομμένες γραμμές» και που είχε μια τεχνική να «σχηματίζει όρια ζωγραφίζοντας εκτός περιγραμμάτων», αυτό που λέμε «από το αρνητικό».

Οι υπόλοιποι κάπως ξεκινήσαμε.

Τι ειναι αυτή η χαρά του σχεδιάζω;

Μας κοίταξα λίγο από μακριά. Δεν είχαμε καβαλέτα. Δεν ήταν ένα συνηθισμένο πικνίκ.

Είχε και μια δυσκολία όλο αυτό το «μάθημα στην εξοχή», το «μη υποχρεωτικό», το «άνευ λόγου», το «δίχως θέμα».

Έχουν συχνά μια αμηχανία «οι αργίες». Όπως και οι στιγμές που η τέχνη προσπαθεί «να βρεί κάποιο καινούργιο νόημα», ή να ενεργεί «χωρίς νόημα», «γιατί έτσι».

Αλλά από την άλλη «πως θα φτιάξουμε ένα στόρυ χωρίς αιτία, αφορμή και προσχεδιασμένο σενάριο;» και άραγε «το αποτέλεσμα θα είναι τρέντυ»;

Ήρθαν στο νου εκείνες οι λέξεις του Χαβιέρ Σεγί: «μέσα από το σχέδιο φτιάχνεις τον εαυτό, εκεί συστήνεται η προσωπικότητα του υποκειμένου[individuation]». Πως το σχέδιο λειτουργεί σαν τον καθρέφτη, η δράση όπου καθένας μπορεί ελεύθερος να δοκιμάζει και να δοκιμάζεται.

Τι θα γινόταν αν έφτανε στα όρια του χαρτιού ή εκείνης της ελευθερίας του να «κινούμαι-χαράσσω» χωρίς σκέψη, του «και αν» και «γιατί όχι», μακριά από επικρίσεις και αγωνίες γυρω από το «μοιάζει;» και το «αρέσει;».

Τα ίχνη των γραμμών μας είχαν περισσότερο να κάνουν με τις αισθήσεις και όλα εκείνα τα ανείπωτα που προσπαθούν «όπως όπως» να «βγουν προς τα έξω» άτσαλα, ακατανόητα, μουτζουρωμένα αλλά και ανέμελα.

Όλα αυτά τα σημάδια στο χαρτί δεν μπορούν να ερμηνευτούν με κάποια ευθεία αντιστοίχιση. Δηλαδή μια γραμμή δεν αντιστοιχούσε απαραίτητα σε κάτι συγκεκριμένο.

Σε αυτούς τους χαραγμένους καθρέφτες, αυτό το αρνητικό αποτύπωμα, «εκεί έξω», «στον καθαρό αέρα», μακρυά από την αίθουσα, την πόλη και τους τύπους, τι κάναμε;

Όλοι κάτι έφτιαχναν, κάτι δοκίμαζαν.

Κάποια στιγμή βλέπω την Μαρία. Η Μαρία θα λέγαμε πως «ζωγραφίζει καλά», έχει εκπληκτικό ταλέντο στις αναπαραστάσεις. Συχνά έχω την εντύπωση πως η ελευθερία και οι «αναγνώσεις» των αφηρημένων σχεδίων την έχουν δυσκολέψει. Αλλά τι κάνει;

Read More


Αυτό το Σάββατο 20/4 στις 12:00-15:00 στο καφέ Μύρτιλο εμπνευσμένοι από την καλλιτέχνιδα Yayoi Kusama βάζουμε τις δικές μας κουκκίδες στο χάρτη. #ΕμμένονταςΣτοΌνειρο 

This Saturday 20/4 from 12:00 to 15:00 at Myrtillo cafe inspired by the artist Yayoi Kusama we paint our dots. #ObsessiveDreamers

Το καφέ Myrtillo δημιουργήθηκε από την κοινωνική συνεταιριστική επιχείρηση Myrtillo με σκοπό την παροχή κατάρτισης, εργασιακής εμπειρίας και πρόσβασης στην αγορά εργασίας σε άτομα από ευπαθείς κοινωνικές ομάδες, κυρίως νέους με μέτριες μαθησιακές δυσκολίες.

The Myrtillo café was set up by the Myrtillo Social Co-operative Enterprise with the aim of providing training, work experience and access to the labour market for people from vulnerable social groups, primarily young people with moderate learning disability.

“H Yayoi Kusama είναι Ιάπωνας καλλιτέχνης και συγγραφέας, που γεννήθηκε το 1929. Είναι γνωστή για το επαναλαμβανόμενα μοτίβα κουκίδων της. […] Από το 1977, η Kusama έζησε οικειοθελώς σε ψυχιατρικό ίδρυμα και μεγάλο μέρος της δουλειάς της έχει χαρακτηριστεί από την εμμονή και την επιθυμία της να ξεφύγει από το ψυχολογικό τραύμα. Σε μια προσπάθεια να μοιραστεί τις εμπειρίες της, δημιουργεί εγκαταστάσεις που βυθίζουν τον θεατή στην εμμονή της με ατέλειωτες κουκκίδες …

“Yayoi Kusama is a Japanese artist and writer, born in 1929. Well-known for her repeating dot pattern. [..] Since 1977 Kusama has lived voluntarily in a psychiatric institution, and much of her work has been marked with obsessiveness and a desire to escape from psychological trauma. In an attempt to share her experiences, she creates installations that immerse the viewer in her obsessive vision of endless dots and nets or infinitely mirrored space.’

Read More


Εκφράζουν τα σχέδια τα συναισθήματα μας; 
¿Expresan los dibujos nuestros sentimientos? Και αν ναι, πως; και σε ποιο βαθμό; Y si es así, ¿Cómo ? Y, ¿Hasta qué punto?

Αυτά δεν επικοινωνούν με λέξεις. Πως μπορούν οι γραμμές, οι φιγούρες και τα χρώματα να εγγυηθούν την μεταφορά, την καταγραφή και πόσο μάλλον τη σωστή μετάφραση των συναισθημάτων;

Ellos no comunican mediante las palabras. ¿Cómo pueden las líneas, las figuras y los colores garantizar la transferencia, la transcripción y, menos aún, una traducción correcta de nuestros sentimientos?

“Αφήνομαι στα χέρια χωρίς να προσπαθώ να ελέγξω τις κινήσεις και τις χειρονομίες τους, μόνο κατασκοπεύω τις αλλαγές τους”, λέει ο Javier Seguí.

“Dejarse llevar por las manos sin intentar controlar sus ademanes, sólo espiando sus vicisitudes”, dice Javier Seguí.

Καθώς τα χέρια κινούνται ελεύθερα, χωρίς μεσολαβητές, κριτές και κανόνες, χωρίς να αναζητούν να αναγνωρίσουν ή να αναγνωριστούν είναι μάλλον πιο κοντά σε εκείνο το σώμα που ξεφεύγει από τα όρια του δέρματος.

Mientras las manos se mueven libremente, sin mediadores, “jueces” y reglas, sin tratar de reconocer o ser reconocidos, parece que están más cerca de ese cuerpo que se escapa de los límites de la piel.

Καθώς “χορεύουν” ελεύθερα βρίσκονται πιο κοντά σε εκείνο το σώμα που νιώθει, ιδρώνει από αγωνία, κλαίει γιατί το άφησαν, χαμογελά γιατί το κοίταξαν, που ξεχνά το “έξω” και το πως φαίνεται.

Mientras “bailan” libremente, están más cerca al cuerpo ese que siente, suda por agonia, llora porque lo dejaron, sonríe porque lo miraron y olvida lo “fuera” y el “¿cómo se ve?”.

Πρόκειται περισσότερο για εκείνο το σώμα που πάντα με κάποιο τρόπο μας διαφεύγει. Αυτό που νιώθουμε παντού αλλά ποτέ δεν βλέπουμε ολόκληρο. Aυτό που κουβαλάμε καρτερικά μαζί μας και που τα όρια, το χρώμα, οι ορμόνες ή οι κληρονομημένες επιθυμίες του οποίου μας βασανίζουν.  [ Jean-Luc Nancy, 58 indicios sobre el cuerpo]

Se trata más de ese cuerpo que de alguna manera siempre se nos escapa. Aquello que sentimos en todas partes, pero nunca vemos en su conjunto. Aquello que llevamos con nosotros con tanta paciencia y cuyos límites, colores,  hormonas o deseos heredados nos torturan. [ Jean-Luc Nancy, 58 indicios sobre el cuerpo]

Είναι εκείνες οι στιγμές που το σώμα κάπως χάνει τον έλεγχο.

Son aquellos momentos donde el cuerpo pierde de alguna manera el control.  

Καθώς οι κινήσεις των χεριών δεν ορίζονται από την γραμματική, το συντακτικό, τις θέσεις των γραμμάτων στο πληκτρολόγιο, τις απαιτήσεις και τους στόχους που πρέπει να φτάσουν αρχίζουν και σχεδιάζουν πιο ελεύθερα.

Mientras los movimientos de las manos no están definidos por la gramática, la sintaxis, las posiciones de las letras en el teclado, los requisitos y los objetivos que deben alcanzar empiezan a trazar con más libertad.

Όπως συμβαίνει όταν τα χέρια ξεχνιούνται καθώς χαϊδεύουν ή γλιστρούν στο σώμα του άλλου. Κάπως έτσι, ανέμελα, αφήνονται και χαράσσουν γραμμές και πολύχρωμα σημάδια.

Como pasa cuando las manos se dejan llevar acariciando y deslizando al cuerpo del otro. De manera parecida, se dejan, un tanto descuidados, y trazan líneas y manchas de colores.

Κάπου εκεί στο αδιαμεσολάβητο, τη ροή, αλλά και στην ανάγκη και την επιθυμία εκείνο το σώμα καταφέρνει να βγει προς τα έξω.

Por allí, en el no intermediado, en el flujo, pero también, la necesidad y el deseo ese cuerpo consigue salir hacia fuera.

Καθώς τα χέρια μεταφέρουν γίνονται, σύμφωνα με τον Aby Warburg, “σεισμογράφοι του ανθρώπινου σώματος”. Συναισθηματογράφοι και τα ίχνη τους είναι ψυχογραφήματα, μικρά ανεξήγητα σημάδια συνδεδεμένα με εκείνο το σώμα που δεν διαγράφεται, που συνήθως δυσκολεύεται να εκφραστεί, που νιώθει, που ξεχειλίζει από συναισθήματα μα που δεν ξέρει πάντα πως να περιγράψει.

A medida que las manos transmiten, se hacen según Aby Warburg, “sismógrafos del cuerpo humano”  y sus emociones. Emocionográfos cuyas huellas son psicografías, pequeños signos inexplicables vinculados a ese cuerpo que siente  y desbordado de emociones que no sabe cómo describirlas.

“Ουσιαστικά τα σχέδια μας λειτουργούν σαν τον ορό της αλήθειας. Ασυνείδητα, και κατά συνέπεια αναπόφευκτα μαρτυρούν κάτι από ότι συμβαίνει μέσα μας”, έγραψε η Κατερίνα Σαββόγλου. Σαν μια  ειδική γλώσσα, ένα αλφάβητο συναισθηματικών σημείων για όλα  τα ανείπωτα, τα άρρητα, όσα δεν λέγονται, όσα δεν ομολογούμε.

“Básicamente nuestros dibujos actúan como el suero de la verdad. Inconscientemente, y por lo tanto, inevitablemente testifican algo de lo que está sucediendo dentro de nosotros “, dijo Katerina Savvoglou. Como un lenguaje especial, un alfabeto de signos emocionales para todo lo que no se puede contar, lo inefable, lo que nos asusta confesar.

“Εκείνη την ώρα είναι σαν μελωδίες που δεν μπορούν να συγκροτήσουν ούτε καν έναν αυτοσχεδιασμό. Ίσως όταν αυτό τελειώνει, τα πράγματα γίνονται πιο ξεκάθαρα”, συνέχισε.

“En ese momento son como melodías que ni siquiera pueden formar una improvisación. Quizás cuando el dibujar acaba, las cosas se vuelvan más claras”, continuó.


Αυτό το σχέδιο πραγματοποιήθηκε σε μια προσπάθεια να περιγραφεί μια βίαιη απώλεια. Αρχικά πήρε το όνομα “τοπολογίες της βίας” από το βιβλίο του κορεάτη Byung-Chul Han. Ο Han μιλά για μια βία που δεν είναι πια φυσική, που σχεδόν δεν ομολογείται αλλά ωστόσο ενσωματώνεται. Πρόκειται για αυτή τη βία που τόσο συχνά βιώνουμε στην εποχή μας, την εποχή του ανταγωνισμού, του δήθεν δικαίου, της ελεύθερης παγκοσμιοποιημένης αγοράς.

Este dibujo se realizó en el intento de describir una pérdida violenta. Inicialmente, se llamaba “topologías de la violencia” como el título del libro del coreano Byung-Chul Han quien habla de la violencia que no es física y que pocas veces se habla de ella. Esta violencia que a menudo sentimos e incorporamos silenciosamente en nuestros tiempos, tiempos de competencia, supuesta justicia, del mercado libre y global.

Όταν όμως, λίγο αργότερα, ο Αντώνης αποκάλεσε το σχέδιο “Μελανίες” τα σημάδια από σινική μελάνη των σχεδίων ταυτίστηκαν με τα σημάδια των τραυμάτων μελανού χρώματος στο ανθρώπινο δέρμα.

Sin embargo, cuando, más tarde, Antonis llamó el dibujo “hematomas” [melanies], que en griego también significa manchas de tinta negra, los signos de la tinta se identificaron con los de acumulación de sangre en la piel humana.

Οι μελανιές, που σε αυτή την περίπτωση ήταν εσωτερικές, από τα “έσω”,  με την βοήθεια  της μελάνης, μεταφέρθηκαν στο “χαρτί”-”προς τα έξω”.

Los hematomas que en este caso eran interiores y “desde dentro”, con la ayuda de la tinta, se “transportaron” “hacia fuera” al “papel”.

Οι λέξεις ήρθαν να ερμηνεύσουν και να αποκαλύψουν: Τα χτυπήματα ήταν πολλά, σε διαφορετικές στρώσεις, κάποια καλύφθηκαν από “πηχτό χρώμα”, άλλα πήραν την “μορφή λέξεων” και άλλα εμφανίστηκαν σαν “χαρακιές”.

Las palabras vinieron a interpretar y revelar: Los golpes eran muchos, en distintas capas, algunos se taparon de “color denso”, otros cogieron la “forma de letras” y otros de “cortes”.

Το σίγουρο είναι πως όλα αυτά τα σημάδια έχουν μια σχέση με τη βία που το σώμα βίωσε και δεν μπόρεσε να εκφράσει.

Lo cierto es que todos estos signos tienen una relación con la violencia que el cuerpo ha sufrido y no pudo expresar.

“Μην ξεχνάς ότι σε αγγίζω”, είπε. Και, δεν κατάλαβα αν το σχέδιο μίλησε, αν είπα τη φράση αυτή στο σώμα μου ή σε σένα που είδες αυτό το σχέδιο και ίσως και τις “μελανίες” μου.  

“No olvides que te estoy tocando”, dijo. Υ, no sé si el dibujo habló, si dirijí esta frase a mi cuerpo o a tí que viste este dibujo y tal vez viste mis “hematomas”.

Read More


Gr/Es__Αυτό είναι ένα κειμενάκι για τα ίχνη. Este es un textito sobre las huellas.

Τα ίχνη που αφήνουμε και δεν φαίνονται, τα αόρατα. Για τα ίχνη που σχεδιάζουμε αλλά και για όσα σχεδιάζουμε και κατόπιν δεν φαίνονται. Περάσματα, κινήσεις, κυκλοφορίες, διάδρομοι, μεταφορές, συνδέσεις, μηνύματα, ροές. Σχεδιάζω από το αρνητικό. Πρώτα τα ίχνη και μετά τα όρια, τα περιγράμματα εκείνα που θα εξασφαλίσουν τις στοιχειώδεις κινήσεις, τα αναγκαστικά περάσματα, τις βέλτιστες κυκλοφορίες, τις γρήγορες μεταφορές, τις ικανοποιητικές συνδέσεις, τις απαραίτητες ροές.

Las huellas que dejamos y no se ven, las invisibles. Sobre las huellas que diseñamos pero también, sobre las que después desaparecen. Pasajes, movimientos, lanzamientos, pasillos, conexiones, enlaces, mensajes, flujos. Dibujar desde lo negativo. Primero las huellas y después los límites, los contornos que asegurarán el paso de los movimientos elementales, los pases forzados, las circulaciones óptimas, las transferencias rápidas, las conexiones satisfactorias, los flujos necesarios.


Anthi Kosma&Stavros Dendrinos_experimentación-las-huellas-de-los-movimientos invisibles_Critical Notebooks_arch_DUTH 21/05/2018

experimentación-las-huellas-de-los-movimientos invisibles_Critical Notebooks_arch_DUTH πειραματισμός_τα_ίχνη_των_αόρατων_κινήσεων_ΤΑΜ_ΔΠΘ. Anthi Kosma & Stavros Dendrinos 21/05/2018 

«Τα πάντα ρει» και «ποτέ δεν μπαίνουμε στο ίδιο ποτάμι» (Ηράκλειτος). Mutatis mutandis, κάνοντας τις απαραίτητες αλλαγές. «Τα πουλιά κινούνται στον αιθέρα, τα ψάρια στο νερό, εμείς στο επίπεδο» (Bachelard). Η γη είναι σφαιρική από τον καιρό του Ερατοσθένη κι όσο αν η φαντασία και η τεχνολογία προσπαθούν είμαστε δέσμιοι, εκείνης της αυθαίρετης μονάδας, της βαρύτητας. Τόποι γεωγραφικοί, μα και τόποι φανταστικοί, μεταφορικοί, κυβερνητικοί και, ίσως, υπερβολικά βολικοί.

“Panta rei” y “nunca entramos en el mismo río” (Heráclito). Mutatis mutandis, haciendo los cambios necesarios. “Las aves se mueven en el éter, los peces en el agua, nosotros en la superficie” (Bachelard). La tierra es esférica desde la época de Eratóstenes y, a pesar de que la imaginación y la tecnología ayudan, todavía estamos condenados de esta medida arbitraria, de la gravedad. Lugares geográficos, pero también lugares ficticios, metafóricos, cibernéticos y, quizás, demasiado cómodos.

Η φαντασία κινείται σίγουρα πιο γρήγορα από εμάς, χωρίς τα εμπόδια και τις αντιστάσεις των υλικών. Συχνά νομίζουμε πως δεν αφήνει ίχνη και πως παράγει μόνο εικόνες. Μα τα ίχνη των εικόνων της είναι ικανά να μπερδεύουν το εδώ με το εκεί, το πραγματικό με το φανταστικό, να κάνουν το φανταστικό ελκυστικό και το πραγματικό συχνά αβάσταχτα ρεαλιστικό.
La imaginación, seguro, se mueve más rápido que nosotros, sin los obstáculos y la resistencia de los materiales. Uno piensa que la imaginación, no deja huellas que, solo produce imágenes. Sin embargo, las huellas de sus imágenes son capaces de confundir el aquí con el allí, lo real con lo ficticio, hacer el imaginario atractivo y a menudo lo real espantosamente pragmático.

Η Αριάδνη έδωσε στον Θησέα το κουβάρι. Για την  Beatriz Colomina,  η Αριάδνη είναι η πρώτη αρχιτέκτονας. Κι αυτό, όχι επειδή έκτισε αλλά, γιατί κατάλαβε «πώς λειτουργούν τα ίχνη;». Πως για να κτίσεις πρώτα πρέπει να καταλάβεις εκείνες τις κινήσεις, τις κινήσεις όσων είναι χαμένοι στις σπείρες των λαβυρίνθων. Για να μην πούμε βέβαια πως, για να καταλάβεις πρώτα πρέπει να αγαπήσεις.

Ariadne le dio a Thesea el hilo. Para Beatriz Colomina, Ariadne es la primera arquitecta. Y eso, no porque construyó, sino porque entendió “¿cómo funcionan las huellas?”. Y que para construir uno/a/x primero, tiene que entender esos movimientos, los movimientos de aquellos que están perdidos en las espirales de los labirintos. Para no decir que, para poder entender primero debes amar.


Είναι και εκείνα τα ίχνη που μας αφήνουν οι άλλοι. Το άγγιγμα τους, οι λέξεις τους, οι κινήσεις τους.  Και τι να κάνεις με αυτά τα ίχνη; Έτσι που έγραψαν επάνω σου σαν να ήσουν πηλός; Τα ίχνη απέμειναν σαν ένα αρνητικό, η ανάγλυφη επιφάνεια μιας συνάντησης.

Existen también aquellas huellas que los “Otros” nos dejaron. Sus toques, sus palabras, sus movimientos. ¿Y qué puede uno hacer con estas huellas? Que se han escrito en ti como si estuvieras de barro. Las huellas permanecen como un negativo, la superficie, el relieve de un encuentro.

imprografika anthokosmos huellas 2018

Είναι τα ίχνη των σχεδίων και αυτά ένα αρνητικό αφού αυτός/η/x που τα χάραξε δεν είναι πια εδώ μαζί τους. Είναι το ανάποδο. Ό,τι διαφαίνεται από μια κίνηση που γράφτηκε κάποτε. Από κάποιον που χάραξε και δεν βλέπουμε πια. Μένουν τα σχέδια σαν ίχνη από εκείνο το σώμα που δεν φαίνεται, που δεν μιλάει, που παρακολουθεί, που δεν σταματά να νιώθει, που κάτι θέλει να πει, που τόσα θέλω να του πω, που ωθεί, που δεν ξέρει πως. Τα ίχνη μεσολαβητές για τα ανείπωτα και τα αόρατα κυρίως όμως για όσα νιώθουμε, τα αισθητά, τα αισθητικά όσα δεν μπαίνουν στους αριθμούς και τις στατιστικές.

Son las huellas de los dibujos también un negativo, ya quien las trazó ya no está aquí con ellos. Son el reverso. Lo que se queda de un movimiento que una vez fue escrito. De alguien que los trazó y no vemos más. Los dibujos permanecen como rastros de ese cuerpo que no se ve, no habla, no deja de observar y sentir, de algo que quiere decir, que tanto quiero decirle, quién empuja y no sabe cómo. Las huellas mediadoras de lo indecible, lo invisible, pero sobre todo del sentir, de los sentimientos, lo sentido, la ‘aesthesis’ , la estética y todo que no encaja en los números y las estadísticas.

imprografika_anthokosmos_traces_2018_ 165722

Read More

Λέω να αφήσω τα χέρια να γράψουν, όπως νιώθουν.

Dejo a las manos que escriban según se sienten.

Να γράψουν για τις γραμμές. Να γεμίσουν τις γραμμές αυτού του κειμένου «μιλώντας» για τις γραμμές των σχεδίων. Γραμμές μη σημαινόμενες, δηλαδή γραμμές που αρχικά δεν σημαίνουν ή δεν έχουν κάτι άλλο από τη φόρμα τους. Που συμφωνούν με τον γεωμετρικό ορισμό «γραμμή χαρακτηρίζεται το νοητό ή εμφανές σχήμα που παρουσιάζει ένα σημείο κινούμενο στο χώρο». Ή που ακολουθούν εκείνο τον ορισμό για εκείνη την γραμμή, την ευθεία. «Ευθεία είναι η απόσταση μεταξύ δύο σημείων». 

Escribir sobre las líneas. Completar las líneas de este texto “hablando” sobre otras líneas, las líneas de los dibujos. Líneas sin significado, es decir, líneas que no significan ni tienen algo más que su forma según esa definición geométrica, “línea es una sucesión continua e indefinida de puntos”.


Η γραμμή λέει, «έχει μία μόνο διάσταση αυτή του μήκους. Ανάλογα της διαδρομής των σημείων της στο χώρο η γραμμή μπορεί να είναι: Ευθεία, Τεθλασμένη, Καμπύλη, Μεικτή, Επίπεδη, Στρεβλή». Ωστόσο η λέξη γραμμή παρουσιάζει πολλές κυριολεκτικές ή και μεταφορικές έννοιες.

O aquella definición sobre esta línea, la recta. “La más corta que une dos puntos en un plano”.  La línea, dicen, “tiene solo una dimensión, la longitud. Dependiendo del camino de sus puntos en el espacio, la línea puede ser: Recta, Zigzag, Curva, Mixta, Plana” Sin embargo, la palabra línea tiene muchos más sentidos, literales o metafóricos.


Οι γραμμές ενώνουν 2 σημεία και ως εκ τούτου χωρίζουν 1 επίπεδο. Έτσι χωρίζουν και ενώνουν γεωμετρικά (επιφάνειες, στερεά) αλλά και μεταφορικά. Έχουμε γραμμές επικοινωνίας, τηλεφώνων, λεωφορείων, τρένων, πλοίων, οπότε μιλάμε αερογραμμές αλλά και για γεωδαισιακές, τοπογραφικές, υδροδυναμικές, μαγνητικές, ηλεκτρικές. Μετά υπάρχουν διαγωνισμοί γραμμών. Ποιος παρέχει τις καλύτερες γραμμές ΟΤΕ, φόρθνετ, γουίν, βόνταφον, ΑΝΕΚ ή ΜΙΝΟΑΝ, ράιαν ερ ή είζυ τζετ,  κτλ.

Las líneas unen 2 puntos y, por lo tanto, dividen una superficie. Dividen y unen geométricamente (superficies, sólidos) pero también metafóricamente. Tenemos líneas de comunicación, telefonía, autobuses, trenes, barcos, así que estamos hablando de aerolíneas, pero también de líneas geodésicas, topográficas, hidrodinámicas, magnéticas y eléctricas. Luego existen competiciones entre líneas. ¿Quién ofrece las mejores líneas telefónicas, vodafone, orange, win, rayan air, easy jet, iberia, aegean etc.?

Προβλήματα γραμμών παρουσιάζονται καθώς τα καλοκαίρια προσπαθούμε να μετακινηθούμε από το ένα νησί του Αιγαίου στο άλλο αλλά οι ακτοπλοϊκές γραμμές δεν συνδέονται απαραίτητα μεταξύ τους. Τα τελευταία χρόνια ακροβατούμε όλο και περισσότερο πάνω σε κάποιες άλλες γραμμές καθώς βρισκόμαστε “online”. Ονλάιν υπηρεσίες, επικοινωνίες, όλο εκείνο το κομμάτι της ζωής μας που στήνεται σε αυτό το «ΟΝ». «Επάνω» αλλά και «ανοικτό», δεν έχει σχέση με το φιλοσοφικό «ον» και την οντολογία, αλλά αναζητά να είναι συνδεδεμένο 24 ώρες το 24ωρο.  Σε αυτές τις “γραμμές” τον ονλάιν συχνά μπερδεύεται με το οφλάιν με το «οφ» [off] από τη ζωή γενικά, λες και οι άνθρωποι δεν ζούσαμε χιλιάδες χρόνια κάπως ασύνδετοι. Αλλά κι εγώ προφανώς προτιμώ αυτές οι γραμμές να βρίσκονται ονλάιν για να γράφω.

Problemas en líneas. Se producen a menudo los veranos mientras intentamos movernos de una isla de Egeo a otra y las líneas de los barcos [actoploikes] no están conectadas entre sí. En los últimos años, nos movemos cada vez más en líneas, pasando muchas horas online. Servicios, comunicaciones en línea [online], toda esa parte de nuestras vidas que se organiza en este  “on”line]. “Sobre” y “encendido” [en ingles] pero probablemente nada que ver del “on” [ον]  antiguo que se referiría al “ser” y su ontología. Esta vida online a menudo demanda estar abierta 24 horas y, en muchas ocasiones confunde el “offline” con el “off” [fuera] de la vida en general. Como si la gente no viviese desde hace miles de años en lugares inconexos. Sin embargo, y obviamente también,  prefiero que estas líneas estén online.           

 Χωρίς τέλος οι γραμμές. Στιλιστικές γραμμές, η γραμμή του προφίλ, για να μη μιλήσουμε για εκείνη τη γραμμή της σιλουέτας και τι γίνεται όταν «χάνω την γραμμή μου», τις γραμμές των παρελάσεων, των διαβάσεων, τις μονές, τις διπλές, τις διακεκομμένες, εκείνες δηλαδή που μας βάζουν σε ένα ρεύμα ή που φροντίζουν με απλούς τρόπους να κυκλοφορούμε, να προσπερνάμε, να στρίβουμε, να μας βάζουν στο «σωστό το δρόμο». Έτσι υπάρχουν άνθρωποι με καριέρα που είναι «πιστοί στις γραμμές τους», άλλοι που είναι «πιστοί στις γραμμές του κόμματος ή της Ευρωπαϊκής Ένωσης» με ότι συνέπειες έχει αυτό για τους γύρω.

Líneas estilísticas, la línea del perfil, por no hablar de que la línea de la silueta y lo que sucede cuando “pierdo mi línea,” las líneas de los peatones, las que están solas, dobles, entrecruzadas, discontinuas, aquellas que nos empujan hacía una corriente donde nos “guían”, nos “dicen” donde girar, adelantar y nos “dirigen” hacía el camino correcto. Existen personas con una carrera que siguen “fieles a sus líneas”, otros que son “leales a las líneas de un partido o de la Unión Europea” con las consecuencias que todo esto tiene para los demás.


Κανείς δεν μπορεί να ξεχάσει πως οι γραμμές παραγωγής έχουν αλλάξει τη ζωή μας, πως κάποιοι πολέμησαν στην πρώτη γραμμή αλλά και πως κάποιοι άλλοι έκατσαν στην πρώτη γραμμή των θρανίων, εκείνα τα τεστ που απαιτούν «συμπλήρωσε τη γραμμή», το γραμμικό σχέδιο που δεν είχε μάλλον κάποιο βαθμό ελευθερίας γιατί ήταν πάντα στον αντίποδα του άλλου του ελεύθερου, τις γραμμές του λαθρεμπορίου, εκείνες των υψηλών,  των χαμηλών ή και άλλων τάσεων, και φυσικά εκείνες τις συνοριακές γραμμές, γραμμές από αυτές που ζητούν διαβατήρια και άδειες παραμονής «γραμμές» που είναι ικανές να χωρίσουν οικογένειες, να ρίξουν στη θάλασσα και να μην καταφέρουν να ενώσουν ποτέ.

No se puede olvidar cómo las líneas de producción han cambiado nuestras vidas, cómo algunos han luchado en primera línea [frente] de las guerras y cómo otros se sentaron en la primera fila de la escuela, aquellas pruebas que piden “completa la línea”, el dibujo de línea que alguna libertad le faltaba porque siempre estaba a contrapunto del dibujo del natural. Las líneas de narcotráfico, aquellas de las tendencias altas o bajas, y por supuesto esas líneas que se llaman bordes que piden pasaportes y permisos de residencia y que son capaces de separar familias, que muchos se tiren al mar para romperlas, esas líneas que son incapaces de unir.

duth arch Dora France Domna Nestoridou Sofia Ladovrexti Dora France Domna Nestoridou Sofia Ladovrexti

Τελειωμό δεν έχουν οι γραμμές ωστόσο τόση ώρα προσπαθω να μιλήσω για κάποιες άλλες γραμμές, τις πρωτοεμφανιζόμενες γραμμές σε ένα χαρτί ή μια οθόνη, δεν έχει σημασία. Εκείνες τις γραμμές που ακόμα δεν σημαίνουν τίποτα. Που είναι αμήχανες, που πρέπει να σταθούν η μια δίπλα στην άλλη, που «κοιτάζονται», αγγίζονται, διασταυρώνονται μήπως και στο σύνολό τους, σε κάποιο σημείο ή συνδυασμό τους καταφέρουν να σημάνουν κάτι. Μήπως καταφέρουν εκείνες οι πρώτες επιθυμίες και κάποιες φράσεις του τύπου θα «ήθελα» ή «μήπως», «και αν» αρχίσουν να εμφανίζονται.

Sin fin las líneas. Sin embargo, y desde ya unos párrafos, quería hablar sobre las emergentes en un papel o en una pantalla, no importa. Sobre esas líneas que todavía no significan nada. Quienes son torpes y cutres, que tienen que estar una al lado de la otra sin saber, que se “miran”, se tocan, se santiguan por si, en algún momento, en una combinación entre ellas, consigan significar-configurar algo. Estas primeras líneas están allí, por si  aquellos primeros deseos e impulsos de tipo “me gustaría”, “y si” empiezan a aparecer.

duth_Arch Ευγενία Κιούκα Γκουντη ΚαλουδαsΕυγενία Κιούκα Γκουντη Καλουδα

Όπως οι «λέξεις και τα πράγματα» ίσως κάπως έτσι και οι «γραμμές και τα πράγματα». Γιατί μάλλον είτε είναι λέξεις, είτε είναι γραμμές, αλλά και λέξεις με γραμμές ή γραμμές μαζί με λέξεις δεν νοείται, δεν υπάρχει κάτι χωρίς αυτές. Ορίζουν, χαράσσουν, νοηματοδοτούν, ανοίγουν-δίνουν την φόρμα. Οι γραμμές κατά κάποιο τρόπο ανοίγουν, προσπαθούν να διαμορφώσουν ένα πεδίο όπου κάτι μπορεί να υπάρξει.

Al igual que “las palabras y las cosas“, tal vez también, “las líneas y las cosas”. Más bien porque sean palabras o líneas, palabras junto con líneas o líneas junto con las palabras no significan, no hay nada sin ellas. Ellas definen, dibujan, impresionan, abren la forma. Las líneas de alguna manera abren, intentan formar un campo, donde algo pueda existir.


Zoe, Melina, Iliana

Υπάρχουν γραμμές που χαράζονται και που γνωρίζουμε πως σύντομα δεν θα σημαίνουν τίποτα, αυτές που εκ των υστέρων συχνά τις χαρακτηρίζουμε άχρηστες, περιττές, πρόχειρες ή βοηθητικές, αυτές που κρύβονται σε ένα λέιρ-επίπεδο που δεν τυπώνεται αλλά και τόσες άλλες που σβήνονται γιατί δεν χρειάζονται πια, που γράφονται και ας ξέρουμε ότι θα τις σβήσουμε, ότι θα πεταχτούν στον κάδο ανακύκλωσης ή θα ξεχαστούν σε κάποιο φάκελο, ή που δεν θα μπουν ποτέ σε ένα αρχείο με τίτλο «τελικό ή τελικό του τελικού». Read More

descarga gratis Alice-Miller_El-saber-proscrito-s

El testimonio de Alice Miller (psicóloga) sobre el papel del dibujar como desencadenante en su proceso de psicoterápia me hace compartir esta lectura. Sus reflexiones sobre sus dibujos la llevaron a descubrir su propia historia como también la de otros. A través de varios casos nos hace reflexionar sobre actitudes olvidadas y otras que nunca habíamos pensado vincular, comprender y analizar. Esta historia que empieza del dibujar espontaneo interesará todos que no dejais de vincular la expresión gráfica como manera de conocer y encontrarse con uno mismo pero también aquellos que todavía no sospechan su potencia.

imprografika anthokosmos 3 2017 2

“En el marco de mi formación, yo me había sometido a dos prácticas de análisis durante las cuales las analistas no habían sido capaces de cuestionar mi versión de la infancia feliz que yo supuestamente había tenido.

Solo la dedicación espontanea a la pintura, actividad que empecé en 1973, me facilito por primera vez un acceso no falseado a mi antigua realidad.

Me enfrenté en mis cuadros al terror ejercido por mi madre, al que estuve sometida durante años.

Pues ninguna de las personas que me rodeaban, ni siquiera mi padre, un hombre afectuoso, había podido jamás detectar y poner en tela de juicio los atropellos a los que ~e me sometió bajo el pretexto de educarme.

imprografika anthokosmos 2 2017

Había bastado con que una sola persona hubiera comprendido lo que estaba ·sucediendo, y me hubiera puesto bajo su protección, para que mi vida entera hubiera transcurrido de otra forma.

Esa persona podría haberme ayudado a reconocer la crueldad y así yo hubiese evitado arrostrarla durante decenas de años como algo normal y necesario, a costa de mi propia vida.

Esa parte de mi historia, esa falta de testigos capaces de comprender es posiblemente una de las causas de mi deseo de alcanzar con mis libros a personas que potencialmente puedan salir en defensa de niños que sufren.

Me refiero a todos aquellos que no tienen reparos en tomar partido claramente por el niño y protegerlo de los abusos de poder de los adultos.

Mi dedicación espontanea a la pintura no solo me ayudó a descubrir mi historia personal, sino también a liberarme de las ataduras mentales y de los conceptos de mi educaci6n y formaci6n, que conseguí identificar como falsos, engañosos y fatales.

A medida que iba aprendiendo a seguir mis impulsos jugando libremente con los colores las formas, los lazos que me ataban a las convenciones estéticas o de otra índole se iban debilitando.

imprografika anthokosmos 3 2017

Yo no pretendía pintar cuadros hermosos; ni siquiera me importaba que fueran buenos o no. Lo único que pretendía era ayudar a la verdad a abrirse paso.

Lo conseguí por fin a partir de 1983, con la ayuda del método terapéutico de Konrad Stettbacher, del que me ocupare en detalle en el presente libro. Read More